Województwo Śląskie

Tożsamość nie jest wtórna! www.e-sosnowiec.pl, rozmawiał: Przemysław Ruta


Czym jest zagłębiowska tożsamość? Jak ją umacniać i pielęgnować? Co może zagrażać poczuciu identyfikacji lokalnej mieszkańców naszego regionu? Czy Górnośląski Związek Metropolitalny to szansa czy zagrożenia dla Zagłębia. O tych i innych problemach rozmawiamy z Piotrem Krawczykiem, prezesem sosnowieckiego Forum dla Zagłębia Dąbrowskiego, redaktorem naczelnym serwisu zaglebie.info.

Forum dla Zagłębia bardzo aktywnie włączyło się w umacnianie zagłębiowskiej tożsamości. Tymczasem badania pokazują, że tożsamość lokalna w Zagłębiu jest znacznie słabsza niż np. na Śląsku, a wielu Zagłębiaków traktuje swoją identyfikację lokalną wyłącznie jako nieśląskość. Czy nie macie wrażenia, że wasza praca to orka na ugorze?

To zależy, jakie badania weźmiemy pod uwagę. W 1998 roku prof. Ireneusz Krzemiński prowadził badania na temat tożsamości regionalnej Zagłębia Dąbrowskiego i identyfikacja z naszym regionem wśród badanych wynosiła ponad 90 proc. Inna sprawa to świadomość tego, czym ta zagłębiowskość jest, świadomość atrybutów naszej tożsamości, historii, tradycji politycznych i kulturowych. Czy nasza praca to praca u podstaw? Myślę, że jest znacznie lepiej niż było jeszcze kilka, kilkanaście lat temu, kiedy o Zagłębiu Dąbrowskim jako regionie mówiło się sporadycznie lub wcale. Myślę, że proces rewitalizacji tożsamości regionalnej rozpoczął się w momencie rozkwitu internetu i internetowych mediów lokalnych. Portale internetowe i fora są nośnikiem informacji, jakie zostawili po sobie nasi najznamienitsi regionaliści, tj. Marian Kantor-Mirski czy Jan Przemsza-Zieliński. Stowarzyszenie poszło o krok naprzód i chce, aby to co do tej pory było na papierze czy w komputerze, stało się bliskie mieszkańcom naszego regionu.

Co uznałbyś za najważniejsze elementy zagłębiowskiej tożsamości?

Instytucje społeczne i kulturowe w szerokim tego słowa znaczeniu. Nasza tożsamość jest tożsamością nowoczesną i nie ma co narzekać, że nie mamy, tak jak Ślązacy czy Górale, wyrazistej gwary, ubiorów i innych ludowych elementów tożsamości. Oczywiście ta ludowość jest, ale na mniejszą skalę. Tożsamość zagłębiowska przejawia się poprzez działanie instytucji, np. Teatru Zagłębia, Pałacu Kultury Zagłębia, Teatru Dzieci Zagłębia czy organizacji, jak artystyczna Grupa Zagłębie czy klub sportowy Zagłębie Sosnowiec. Ostatnio zauważam coraz więcej inicjatyw z Zagłębiem w nazwie, zarówno tych oddolnych, jak też instytucjonalnych. Poza tym, jak w każdym regionie, ludzie identyfikują się z historią i miejscami. Więc jesteśmy dumni i przyznajemy się do lewicowej przeszłości spod znaku patriotycznego PPS, ale też do historii rozwoju przemysłu i wspaniałych pamiątek, jakie jeszcze po tym okresie pozostały, np. pałaców przemysłowców, cmentarzy i obiektów świadczących o wielokulturowości Zagłębia. Utożsamiamy się z postaciami z dalszej i bliższej historii - w zależności od miasta, od Kazimierza Wielkiego aż po Kiepurę, Gierka, Maternę, Cygana czy Gajosa. Myślę więc, że nie jest najgorzej z tą naszą tożsamością, niemniej jeszcze dużo wody upłynie w Przemszy i Brynicy, zanim uda się wypracować to, co w tożsamości lokalnej najważniejsze - aktywną postawę obywatelską większości Zagłębiaków.

Czy Górnośląski Związek Metropolitalny i planowana Aglomeracja Silesia mogą być zagrożeniem dla naszej tożsamości lokalnej?

"Tożsamość to nie jest rzecz wtórna" - taką kampanię prowadziłem na www.zaglebie.info, jeszcze zanim powstało Forum dla Zagłębia, by później, razem ze Ślązakami myślącymi w kategoriach łączenia tradycji z nowoczesnością, sformułować i prowadzić akcję "Razem możemy więcej". Idea współpracy i konkurowania z innymi aglomeracjami jest słuszna, idea uporządkowania gospodarki odpadami czy zorganizowania komunikacji na europejskim poziomie nie podlegają dyskusji. Natomiast nazwa metropolii, często bagatelizowana, wydaje się kluczowa dla świadomości regionalnej przyszłych pokoleń. My proponujemy nazwę dwuczłonową, jak niemieckie landy czy polskie województwa, np. warmińsko-mazurskie. Nazwa Metropolia Śląsko-Dąbrowska, tudzież Metropolia Silesia-Dabrova, rozwiązuje problem zarówno mieszania Śląska z Zagłębiem, jak też zawężania nazwy Śląsk do stosunkowo małego obszaru - na co zwracają uwagę koledzy zza Brynicy. Niemniej niezmiernie ważne jest, abyśmy w tej przyszłej metropolii byli sprawiedliwie traktowani pod względem podziału środków i planowania i finansowania inwestycji.

Jakie cele stawia sobie Forum dla Zagłębia i jakimi metodami stara się je realizować?

Cele Stowarzyszenia są wielopłaszczyznowe. Oprócz walki o uhonorowanie Zagłębia w oficjalnej strukturze administracyjnej, jaką ma być przyszła metropolia, staramy się działać na różnych innych płaszczyznach. Jako że według naszej diagnozy Zagłębie zostało strasznie zmarginalizowane przy podziale środków unijnych na lata 2007-2013, a planowane inwestycje centralne omijają szerokim łukiem nasz region, staramy się wpływać na zagłębiowskich samorządowców, aby powalczyli o inwestycje komercyjne, przygotowując dobrą ofertę dla developerów. Co do metod, osobiście wolę inspirować, projektować i negocjować niż pikietować.

Co uznajecie za swój największy sukces?

Działamy od listopada 2007 roku, czyli zaledwie ponad pół roku. Nie chciałbym robić gradacji, ale na pewno dużym sukcesem było porozumienie się z tradycyjnymi Ślązakami i współdziałanie na rzecz ochrony naszych tożsamości, a przeciw "Mc Silesianizacji" naszego makroregionu, tudzież konurbacji. Na pewno naszym sukcesem jest włączenie się w proces wyboru loga miasta Sosnowca. To proponowane było nie do przyjęcia. Sporym sukcesem jest też uzyskanie wyłączności na wytyczenie europejskiego szlaku pielgrzymkowego Via Regia. Zaproponowaliśmy Ślązakom, by wytyczyli go wspólnie z nami. Jak wspominałem, żywo interesują nas inwestycje, toteż dzięki wnioskowi zaakceptowanemu przez prezydenta Sosnowca i Radę Miasta być może wkrótce w Sosnowcu, w ścisłym centrum, powstanie biurowiec lub hotel. Są też projekty w toku realizacji, które, jak mniemam, odbiją się głośnym echem w mediach i co najważniejsze będą służyć Zagłębiakom i zagłębiowskiej tożsamości.

Jak oceniasz działania władz samorządowych miast Zagłębia w zakresie promowania regionu, kreowania jego tożsamości, integrowania mieszkańców wokół lokalnych wartości?

Wydaje mi się, że było z tym lepiej w czasie, kiedy stworzono Strategię Zrównoważonego Rozwoju Zagłębia Dąbrowskiego i organizowano Festiwale Kultury Zagłębia. Obecnie władze jakby trzymały się ustaleń obowiązujących w GZM-ie, choć życie weryfikuje pewne optymistyczne założenia. Przykładem jest postawa Katowic wobec targów czy też wobec potencjalnych studentów z Sosnowca. Uważałem i będę uważać, że w polityce, która ma zakres regionalny, konieczna jest zdecydowana postawa naszych samorządowców. Jest na tym polu poprawa, ale to raczej za mało, by zbudować zagłębiowską DTŚ-kę, załatwić finansowanie zagłębiowskich instytucji kultury z województwa, szybką kolei, która nie ominie Zagłębia czy remont "gierkówek".

Ostatnio zorganizowaliście imprezę mającą na celu budowanie porozumienia ze Ślązakami. Jak oceniacie wzajemne stosunki na linii Ślązacy - Zagłębiacy? Czy uprzedzenia i stereotypy tracą na znaczeniu?

To jest prawdziwy przełom! Nie twierdzę, że wpadniemy sobie w ramiona, ale widać, że zarysowuje się świadomość wspólnego interesu, tak pod względem ochrony swoich małych ojczyzn, jak też wspólnego interesu gospodarczego. Można powiedzieć - i to mnie bardzo cieszy - że uprzedzenia i stereotypy w pewnej mierze tracą na znaczeniu. Oczywiście nie zaobserwujesz tego na stadionie, choć wydaje mi się, że i tu jest mniejsze ciśnienie niż kilkanaście lat temu.


INFORMATOR REGIONALNY WOJ.ŚL.
 

DZIENNIKARZE W BŁĘDZIE »
REGIONY WOJ. ŚLĄSKIEGO:
Ziemia Częstochowska »
Zagłębie Dąbrowskie i Krakowskie »
Żywiecczyzna »
Wschodni Górny Śląsk »
MIASTA WOJ.ŚLĄSKIEGO »
CIEKAWOSTKI W ŚLĄSKIEM »
FORA REGIONALNE »




Województwo Śląsko-Małopolskie


Urząd Województwa Śląskiego Beskidy Zobacz Śląsk, Górny i Dolny Zabytki Techniki Informator Kulturalny Metropolia Silesia-Dabrova