Województwo Śląskie

Granica Śląska i Małopolski
"Śląsk od zachodniej Małopolski oddzielała - i oddziela nadal - rzeka. Na pewnym odcinku jest to Brynica, na pewnym Czarna Przemsza. (...) Rzeka ta jest najbardziej trwałą granicą w dziejach państwa polskiego. Polska czasami rozciągała się od morza do morza, czasami jej w ogóle nie było. Za każdym razem całkiem różny był przebieg jej granic. Z wyjątkiem jednej - tutaj, u stóp będzińskiej Góry Zamkowej zawsze była jakaś granica."  Jarosław Krajniewski, historyk Muzeum Zagłębia


Przemsza wraz z leżącymi nad jej brzegami terenami była naturalną zachodnią granicą terytorium Wiślan którego centrum znajdowało się w okolicach Krakowa. Wiślanie w VIII wieku ustanowili własne państwo które wraz z ziemiami Polan stanowiło kolebkę przyszłej państwowości Polskiej. Gród w Będzinie powstał już w IX wieku a więc na około sto lat przed panowaniem Mieszka.Stanowił on rodzaj nadgranicznej strażnicy a zarazem miał znaczenie gospodarcze gdyż tamtędy przebiegały ważne szlaki handlowe ówczesnej Europy. Najprawdopodobniej w roku 1241 osada i gród zostały zniszczone przez najazd tatarski lecz ze względu na swoje strategiczne dla Polski położenie wkrótce je odbudowano W 1358 r. Kazimierz Wielki nadał Będzinowi prawa miejskie. Jako że było to w owych czasach niespokojne pogranicze król postanowił wzmocnić systemy obronne Polski na tych obszarach. Wtedy to właśnie powstały słynne zamki fundacji Kazimierza Wielkiego zwane dziś Szlakiem Orlich Gniazd których Będzin był istotną częścią. Zamki te miały za zadanie bronić Polski przed najazdami ze Śląska. Położone na obrzeżach Małopolski były także ściśle powiązane z obroną Krakowa który był wówczas stolicą królestwa.

Bliskość granicy przysparzała Będzinowi rozlicznych problemów. W XIV i XV wieku zachodnie rubieże Ziemi Krakowskiej będące zarazem granicami królestwa musiały stawiać czoła zarówno zorganizowanym najazdom wojsk zaciężnych ze Śląska jak i pospolitym rabusiom którzy działali na tych obszarach. Pewne uspokojenie sytuacji przyniosło dopiero podpisanie w 1458 r. w Bytomiu przez burgrabiego będzińskiego Mikołaja Koenicz-Siostrzanieckiego pokoju ziemskiego.

Złoty okres w dziejach Będzina przypada na Polskę Jagiellonów a w szczególności wiek XVI. Poszczególni królowie przyznawali wtedy miastu liczne przywileje i zwolnienia podatkowe co doprowadziło do jego rozkwitu. Województwo krakowskie do którego niezmiennie należał Będzin było wtedy najbogatszą częścią Polski co również nie pozostawało bez wpływu na rozwój gospodarczy miasta. Historia Będzina wplata się w historię ówczesnej I Rzeczpospolitej. Miasto gościło wielu znamienitych gości - w 1574 r. rada miejska wydała przyjęcie na cześć wjeżdżającego do Polski Henryka Walezego, w 1588 roku na zamku odbywały sie rokowania w których uczestniczyli kanclerz Jan Zamoyski i arcyksiążę Maksymilian Habsburg, w 1683 r. zamek gości Jana III Sobieskiego wraz z żoną Marysieńką i wojskami zmierzającymi na odsiecz Wiednia, 1696 r. wizyta Augusta II Mocnego...

Zagłębie Dąbrowskie

Na powyższej mapie województwo krakowskie w okresie I Rzeczpospolitej - rok 1620. Obszar Ziemi Krakowskiej był niemal identyczny już ponad 500 lat wcześniej. Przejściowo poza jego granicami znalazły sie księstwa Oświęcimskie i Siewierskie.

W 1795 roku w wyniku III rozbioru Polski, Będzin zostaje wchłonięty przez Prusy. Po raz pierwszy w ponad 800 letniej historii tereny te znalazły się we wspólnej jednostce administracyjnej ze Śląskiem. Zabór Pruski przetrwał zaledwie 11 lat.

W 1807 r. powstało Księstwo Warszawskie w skład którego wszedł Będzin a także oprócz samej Warszawy - Kraków, Poznań, Lublin, Bydgoszcz, Kalisz, Toruń ,Częstochowa. Formalnie było to państwo niepodległe, jednak faktycznie podporządkowane napoleońskiej Francji. Po klęsce Napoleona w 1812 r. , na terytorium Księstwa Warszawskiego wkroczyły wojska rosyjskie. Na mocy postanowień traktatu kongresu wiedeńskiego w 1815 r. utworzono całkowicie zależne od Rosji Królestwo Polskie (zabór rosyjski). W wyniku utworzenia Królestwa Polskiego Będzin wchodzi w skład powiatu olkuskiego i gminy olkusko - siewierskiej z siedzibą w Dąbrowie (woj. krakowskie) . W 1842 r. włączono woj. krakowskie w którym znajdował się Będzin do guberni radomskiej. Kraków początkowo był miastem wydzielonym na mocy postanowień kongresu i tworzył Rzeczpospolitą Krakowską - obszar o pewnej autonomii ale podległy Austrii, Rosji i Prusom, co nie przeszkadzało aby na terenie Królestwa istniało przez pewien czas województwo krakowskie ale z siedzibą w Kielcach! Dopiero w 1848 r. Kraków został włączony do Austrii - Galicja. W 1866 r. powstaje powiat będziński w guberni piotrkowskiej - ówczesny powiat był bardzo rozległy, jego terytorium wynosiło 1390 km2 (obecny powiat będziński to 331 km2).

Podczas I wojny światowej miasto zostaje zajęte przez Niemców. W latach 1914 -1918 po raz drugi w swej tysiącletniej już historii decyzją okupacyjnych władz znalazło się w tym samym obszarze administracyjnym co Śląsk. Po odzyskaniu niepodległości, w 1919 r. Będzin wraz z tą częścią Małopolski która była w zaborze rosyjskim zostaje włączony do województwa kieleckiego. Mimo bliskości terytorialnej i tradycyjnych związków z Krakowem region dąbrowski znalazł się w woj. kieleckim gdyż pierwsze województwa w odradzającej się Polsce tworzone były na obszarze byłego zaboru rosyjskiego a także ze względu na rozmaite problemy wynikające z porozbiorowego dziedzictwa [obowiazujące różnice w prawie i uregulowaniach na obszarach poszczególnych zaborów]. W skład ówczesnego województwa kieleckiego wchodziły oprócz Będzina m.in. Olkusz, Częstochowa, Radom i Sandomierz. Historycznie obecne Zagłębie Dąbrowskie jest częścią Ziemi Krakowskiej a nie Ziemi Sandomierskiej w skład której wchodziły i wchodzą Kielce. Przez stulecia były to odrębne jednostki administracyjne składające się na większą - Małopolskę.

W 1939 r. Będzin zostaje zajęty przez Niemców i włączony dekretem Adolfa Hitlera do III Rzeszy (również pobliski Olkusz). Po odzyskaniu niepodległości (no właśnie czy aby na pewno tak do końca była to iepodległość?)...może raczej po pokonaniu Niemiec w 1945 r. powiat będziński wraz z powiatem zawierciańskim, Dąbrową i Sosnowcem dostaje się decyzją komunistycznych władz do województwa śląsko-dąbrowskiego. Kilka lat później do tegoż województwa zostaje włączona Częstochowa a jego nazwa zmieniona na "woj.katowickie". W 1975 r. w wyniku reformy administracyjnej Częstochowa uzyskuje status miasta wojewódzkiego ale za to do katowickiego włączono inne obszary Małopolski - Olkusz, Chrzanów i Jaworzno. W 1999 roku kolejna reforma i niespodzianka - demokratyczny Sejm przegłosował że Będzin, Częstochowa, Sosnowiec, Jaworzno znajdą się w woj. Śląskim. Nazwa ta jest całkowicie sprzeczna z historią tych małopolskich miast i sama w sobie jest skandalem. Demokracja to poszanowanie praw mniejszości co w tym wypadku zostało naruszone. Prawdopodobnie przez zwykłą głupotę posłów którzy sami nie wiedzieli nad czym głosują bo nie posądzam ich o znajomość historii tych ziem. Silne lobby śląskie w ówczesnych władzach (AWS, Krzaklewski, Buzek) odegrało w procesie nadawania nazwy dla tego województwa oraz tworzenia jego kształtu znaczącą jeśli nie kluczową role.

Historia ziem wchodzących w skład obecnego Zagłębia Dąbrowskiego pokrywa się z historią Będzina - te same jednostki administracyjne, zawsze Małopolska i Polska, drobny wyjątek stanowi część tej ziemi która przejściowo znalazła się w regionie innym niż Będzin. W 1179 r. Kazimierz Sprawiedliwy podarował Bytom, Oświęcim i Siewierz Mieszkowi Plątonogiemu, księciu raciborskiemu i dopiero w 1443 r. książę cieszyński na powrót odsprzedał Księstwo Siewierskie biskupowi krakowskiemu Zbigniewowi Oleśnickiemu. A więc przez 264 lata Siewierz pozostawał pod formalnym władaniem książąt śląskich. Po odkupieniu przez potężnych w owych czasach biskupów krakowskich na powrót połączył sie z Małopolską choć przez następne lata był obszarem wydzielonym. De facto było to wtedy państwo w państwie, z własnym wojskiem, sądem, mennicą, we władaniu biskupów i stanowi to barwny fragment historii tych ziem. Na podstawie ustaw z 1790 r. i 1791 r. Księstwo zostało formalnie włączone do Korony, jako osobna jednostka terytorialna w woj. krakowskim. W skład Księstwa Siewierskiego wchodziły miasta: Siewierz, Czeladź i Koziegłowy oraz wioski: Gołuchowice, Łagisza, Wojkowice Komorne, Rzeniszów, Nowa Wieś, Strzyżowice, Sączów, Myszkowice, Tąpkowice, Wojkowice Kościelne, Dąbie, Rogoźnik, Twardowice, Sadowie, Winowno, Będusz, Żelisławice, Bobrowniki, Grodziec i Ożarowice.

Zagłębie Dąbrowskie

Będzin zawsze pozostawał przy Polsce i nie wchodził w skład Księstwa Siewierskiego. Również obszar współczesnej Dąbrowy i Sosnowca poza małymi skrawkami ich obecnych terytoriów w skład Księstwa Siewierskiego nie wchodziły.

Niektórzy próbują na podstawie tego że w zamierzchłych czasach Siewierz przejściowo znalazł sie pod formalnym władaniem śląskich książąt udowadniać śląskość tej ziemi. Jest to całkowite nadużycie. Siewierz i inne miejscowości ówczesnego Księstwa Siewierskiego to rdzenna Małopolska, w owych czasach miejscowościami handlowano lub darowywano je w przypływie dobrego humoru (razem z ludźmi) co nie zmieniało struktury społecznej tych terenów. Nowi właściciele nie prowadzili czystek etnicznych, zachowywali autonomie swych nowych zdobyczy terytorialnych szczególnie jeśli tak jak w przypadku Siewierza były one darowane przez zaprzyjaźnionego władce. Wtedy liczyły sie podatki i daniny spływające z podległych obszarów + rozszerzanie swego terytorium. Podobny los do Siewierza i to w tym samym czasie spotkał Oświęcim (ta sama data 1179 r. , w 1457 r. książę Jan IV sprzedał królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi Księstwo Oświęcimskie i tym samym Oświęcim połączony został osobą króla na powrót z Polską ale dopiero w 1564 r. król Zygmunt August wydał przywilej uznający ziemie Księstwa Oświęcimskiego i Księstwa Zatorskiego za część składową Korony). Dziś jest to miasto w województwie małopolskim i próba udowadniania że to Śląsk można skwitować tylko uśmiechem....Do XII wieku również Bytom wchodził w skład Małopolski (formalnie jej podlegał) i czy ktoś wysnuje na tej podstawie tezę że jest to małopolskie miasto? Chyba nie...Świadomość regionalna kształtowała sie tak naprawdę nieco później i był to proces trwający długi czas. Granice są więc jasno zaznaczone i nikt kto zna historie tych terenów nie ma wątpliwości gdzie one przebiegają. Granice wzdłuż Przemszy i Brynicy były najtrwalszymi granicami w 1000 letniej historii państwa Polskiego.   Ingner


Podział historyczny i administracyjny Na południowym-wschodzie tradycyjną granicą jest rzeka Biała (granica między dawnymi diecezjami wrocławską i krakowską, choć od 1179 roku do XV wieku ziemie Księstwa Oświęcimskiego, Księstwa Zatorskiego i Księstwa Siewierskiego należały do Piastów śląskich). Na południowym wschodzie granica biegnie szczytami Beskidu Śląskiego jak: Klimczok, Barania Góra, Ochodzita. Na wysokości miast Czechowice-Dziedzice, Pszczyna i Bieruń rzeką graniczną jest Wisła (do ujścia Przemszy), następnie Przemsza. W Górnośląskim Okręgu Przemysłowym granicą jest Brynica. W niemieckiej tradycji granice prowincji Śląsk utrwaliły się jako tradycyjne granice Śląska, zaliczając do Śląska m.in. tereny położone na zachód od Kwisy, natomiast w polskiej tradycji na zachodzie granicą Śląska jest właśnie rzeka Kwisa. Różnice te przyczyniają się do sporów co do północno-zachodniej granicy Śląska. Problematyczna jest również południowa granica Dolnego Śląska, biegnąca w dużej mierze szczytami Sudetów - według niektórych opinii ziemia kłodzka nie jest częścią Śląska, lecz osobną krainą historyczną.

Historycznie utrwalił się podział Śląska na Dolny Śląsk i Górny Śląsk. Większa część Śląska znajduje się po polskiej stronie w obrębie województw: śląskiego, opolskiego, dolnośląskiego i lubuskiego. W granicach Czech znajduje się tzw. Śląsk Czeski, na który składa się tzw. Śląsk Opawski oraz Zaolzie (zachodnia część dawnego Księstwa Cieszyńskiego). Śląsk Czeski znajduje się w obrębie kraju morawsko-śląskiego i kraju ołomunieckiego (tylko powiat Jeseník). W granicach Niemiec znajduje się niewielki obszar, tzw. Schlesische Oberlausitz (Śląskie Łużyce Górne). Historycznie był to obszar Łużyc, od 1815 roku należący do prowincji Śląsk, jest często utożsamiany ze Śląskiem na co świadczą między innymi istniejące na tych terenach nazwy jednostek administracyjnych np. Dolnośląski powiat górnołużycki, obiekty i imprezy kulturalne np. Muzeum Śląskie, Schlesischer Tippelmarkt, Schlesisches Musikfest (Śląski festyn muzyczny); śląskie media np. Niederschlesische Kurier (Kurier Dolnośląski), istnienie wspólnej Berlińsko-Brandenbursko-Śląsko-Łużyckiej metropolii kościelnej (po niemiecku: Evangelische Kirche Berlin-Brandenburg-Schlesische Oberlausitz) a także Vereinigung katholischer Edelleute Schlesiens, jak również isniejące tu śląskie organizacje np. Młodzież Śląska. Ponadto w konstytucji Saksonii znajduje się zapis dotyczący dolnośląskiej flagi i herbu. Görlitz jest uznawane za największe śląskie miasto w obecnych Niemczech. Obecny podział Śląska ukształtował się w wyniku 3 austriacko-pruskich wojen śląskich w XVIII w. (granica południowa) oraz wojen XX w., II wojny światowej i polsko-czeskiego konfliktu o Śląsk Cieszyński (granica południowo-wschodnia).  Wikipedia


INFORMATOR REGIONALNY WOJ.ŚL.
fot. www.bedzin.pl  

DZIENNIKARZE W BŁĘDZIE »
REGIONY WOJ. ŚLĄSKIEGO:
Ziemia Częstochowska »
Zagłębie Dąbrowskie i Krakowskie »
Żywiecczyzna »
Wschodni Górny Śląsk »
MIASTA WOJ.ŚLĄSKIEGO »
CIEKAWOSTKI W ŚLĄSKIEM »
FORA REGIONALNE »




Województwo Śląsko-Małopolskie


Urząd Województwa Śląskiego Informacje o Jurze Krakowsko-Częstochowskiej Żywiecczyzna Informacja Turystyczna Portal Częstochowy Zagłębie Dąbrowskie